કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આજે (તારીખ) લોકસભામાં વકફ (સુધારા) બિલ, 2024 રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ બિલ દાયકાઓથી ચાલતા 1995ના વકફ કાયદામાં સુધારો કરીને મુસ્લિમ સમુદાયની ધાર્મિક મિલકતો (વકફ)ના વ્યવસ્થાપન, સુધારા અને વિકાસ માટે લાવવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સંસદીય બાબતોના મંત્રી કિરેન રિજિજુએ જણાવ્યું હતું કે લોકસભાની બિઝનેસ ઍડવાઇઝરી કમિટી (BAC) દ્વારા આ બિલ પર 8 કલાકની ચર્ચા નક્કી કરવામાં આવી છે, જે જરૂરિયાત મુજબ વધારી શકાશે.
બિલની મુખ્ય જોગવાઈઓ
-
વકફ મિલકતોનું નિયંત્રણ:
- જિલ્લા કલેક્ટર (DM)ને વકફ મિલકતોના દાવાઓની તપાસ અને નિર્ણયનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. જો મિલકત સરકારી રેકોર્ડમાં હોય, તો DM તેને સરકારી મિલકત જાહેર કરી શકશે.
- વકફ બોર્ડની સર્વે કરવાની શક્તિ ખતમ કરવામાં આવી છે.
-
સેન્ટ્રલ વકફ કાઉન્સિલમાં ફેરફાર:
-
કાઉન્સિલમાં 2 બિન-મુસ્લિમ સભ્યો અને 2 મહિલા સભ્યોની ફરજિયાત નિમણૂકની જોગવાઈ.
-
શિયા, સુન્ની, વોહરા અને આગાખાની સમુદાયો માટે અલગ બોર્ડની રચના.
-
-
દાન આપનારની શરતો:
-
માત્ર એવી વ્યક્તિ જ વકફ મિલકત દાન કરી શકશે જે સતત 5 વર્ષથી મુસ્લિમ હોય અને મિલકતનો માલિક હોય.
-
-
મહિલાઓના અધિકાર:
-
“વકફ-અલ-ઔલાદ” (વારસાગત વકફ)માં મહિલાઓના અધિકારો સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે.
-
વિવાદો
- વિરોધી પક્ષો (AIMIM, કોંગ્રેસ, સપા)નો આક્ષેપ છે કે આ બિલ મુસ્લિમોની ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને બંધારણીય અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
- અસદુદ્દીન ઓવૈસી (AIMIM)નો આરોપ કે સરકાર વકફ મિલકતો પર કબજો મેળવવા માગે છે.
- સંયુક્ત સંસદીય સમિતિમાં વિપક્ષના 31 સભ્યોના સૂચનો નકારવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો.
વકફ શું છે?
- વકફ એ ઇસ્લામિક ધાર્મિક દાન છે, જેમાં મિલકત અલ્લાહના નામે કાયમી રૂપે સમર્પિત કરવામાં આવે છે. આ મિલકત વેચી, ખરીદી અથવા ટ્રાન્સફર કરી શકાતી નથી.
- ભારતમાં 8.7 લાખ વકફ મિલકતો (9.4 લાખ એકર જમીન, કુલ મૂલ્ય ≈ ₹1.2 લાખ કરોડ) છે. વકફ બોર્ડ પાસે રેલવે-આર્મી પછી સૌથી વધુ જમીન છે.
નિષ્ણાતોની પ્રતિક્રિયા
- ડૉ. મુજીબુર રહેમાન (રાજનીતિશાસ્ત્રી): “વકફનું રાજકીયીકરણ બંધ થવું જોઈએ. મુસ્લિમોએ ગુરુદ્વારા પ્રબંધક સમિતિની જેમ સ્વતંત્ર સંસ્થા બનાવવી જોઈએ.”
- ઝફર સરેશવાલા(મૌલાના આઝાદ યુનિવર્સિટી): “જો વકફ સંપત્તિનો સારો ઉપયોગ થાય, તો ગરીબી ઘટાડવામાં મદદ મળે.”
સરકારનો દાવો છે કે આ બિલથી વકફ મિલકતોનું પારદર્શી વ્યવસ્થાપન થશે, જ્યારે વિરોધીઓ માને છે કે તે મુસ્લિમ સમુદાયના અધિકારોને નુકસાન પહોંચાડશે. બિલ પર લોકસભામાં ગરમાગરમ ચર્ચા થઈ રહી છે અને તેની નિમણૂક સંસદીય પ્રક્રિયા પર નિર્ભર છે.
