ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પદની ચૂંટણી

ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ના હાલના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ જેપી નડ્ડાનો કાર્યકાળ જાન્યુઆરી 2023માં સમાપ્ત થયો હતો, પરંતુ તેમને સતત એક્સ્ટેન્શન આપવામાં આવી રહ્યું છે. ભાજપના ઇતિહાસમાં આ પહેલી વાર છે કે અધ્યક્ષપદ માટે આટલો લાંબો વિલંબ થઈ રહ્યો છે. આ લેખમાં ભાજપના અધ્યક્ષપદની ચૂંટણીની પ્રક્રિયા, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ની ભૂમિકા અને વર્તમાન પરિસ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.

ભાજપના બંધારણ અનુસાર અધ્યક્ષપદની ચૂંટણી

1. અર્હતા:
   1. રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બનવા માટે ઓછામાં ઓછા 15 વર્ષ પાર્ટી સભ્ય તરીકેનો અનુભવ જરૂરી છે.
2. મતદાર મંડળ:
   1. રાષ્ટ્રીય પરિષદના સભ્યો અને પ્રદેશ પરિષદોના સભ્યો મતદાન દ્વારા અધ્યક્ષ પસંદ કરે છે.
   2. 20 સભ્યો સંયુક્ત રીતે ઉમેદવારનું નામ પ્રસ્તાવિત કરી શકે છે, જેમાં 5 અલગ પ્રદેશોના સમર્થનની ફરજિયાતતા છે.
3. સર્વસંમતિની પરંપરા:
   1. ભાજપમાં 45 વર્ષથી અધ્યક્ષપદ માટે મતદાન ન થયું હોવાનું વરિષ્ઠ પત્રકાર વિજય ત્રિવેદી જણાવે છે. નેતૃત્વ સામૂહિક સંમતિથી નક્કી થાય છે.

RSSની ભૂમિકા: અદૃશ્ય પરંતુ મહત્વપૂર્ણ

• સંઘ-ભાજપ સંબંધ:
  • RSS ઔપચારિક રીતે ચૂંટણીમાં દખલ ન કરે, પરંતુ વિચારવિમર્શમાં તેની અસર સ્પષ્ટ છે.
  • RSS વ્યક્તિ-કેન્દ્રિત નેતૃત્વને બદલે સંસ્થાગત નેતૃત્વને પ્રાધાન્ય આપે છે.
• વર્તમાન ગતિરોધ:
  • જેપી નડ્ડાના “ભાજપને હવે RSSની જરૂર નથી” જેવા નિવેદનોએ તણાવ વધાર્યો છે.
  • RSS અને ભાજપ નેતૃત્વ (મોદી-શાહ) વચ્ચે નવા અધ્યક્ષની પસંદગી પર સંમતિ નથી બની.

ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય

• સ્થાપના થી આજ સુધી:
  • 1980: અટલ બિહારી વાજપેયી સંસ્થાપક અધ્યક્ષ બન્યા.
  • 1984: લોકસભામાં માત્ર 2 સીટો (ઇન્દિરા ગાંધી હત્યા પછીની લહેર).
  • 1990: અડવાણીની રથયાત્રા પછી ભાજપને 120 સીટો (1991).
  • 2014: મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપે પૂર્ણ બહુમતી મેળવી.
• અધ્યક્ષોની સૂચિ:
  • વાજપેયી, અડવાણી, ગડકરી (બંધારણમાં સુધારો: **મહત્વ 2 કાર્યકાળ**), અમિત શાહ, નડ્ડા.

વર્તમાન પડકારો અને ભવિષ્ય

1. ચૂંટણી પ્રદર્શન:
   1. નડ્ડાના કાર્યકાળમાં ભાજપે 2024 લોકસભા અને અનેક રાજ્યોમાં જીત મેળવી, પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં નુકસાન થયું.
2. મહિલા નેતૃત્વનો અભાવ:
   1. કોંગ્રેસના વિરોધમાં સોનિયા ગાંધીની જેમ ભાજપમાં કોઈ મહિલા અધ્યક્ષ નથી.
3. દક્ષિણ ભારતની રણનીતિ:
   1. દક્ષિણના રાજ્યોમાં પ્રભાવ વધારવા તમિલનાડુ/કેરળના નેતાને અધ્યક્ષ બનાવવાની ચર્ચા, પરંતુ પ્રદર્શન નબળું.

ભાજપના અધ્યક્ષપદની ચૂંટણીમાં વિલંબ સંઘ-ભાજપ વચ્ચેના વિચારભેદ અને 2029ની લોકસભા માટેની રણનીતિને લઈને છે. જ્યારે પાર્ટીનું બંધારણ ચૂંટણીની પ્રક્રિયા સ્પષ્ટ કરે છે, ત્યારે સર્વસંમતિની પરંપરા અને RSSની પરોક્ષ ભૂમિકા નિર્ણાયક બની રહી છે. નડ્ડાના વિસ્તારિત કાર્યકાળ પછી નવા અધ્યક્ષની પસંદગી ભાજપના ભવિષ્યના રાજકીય પડકારોને આધારે થશે.

સ્ત્રોત: ભાજપ બંધારણ, વિજય ત્રિવેદી અને રશીદ કિદવઈ સાથેની વાર્તાલાપ.