ગુજરાતમાં આંગણવાડી કેન્દ્રો અને સરહદી ગામોમાં મૂળભૂત સુવિધાઓની ભારે ઉણપ છે. કોમ્પ્ટ્રોલર એન્ડ ઑડિટર જનરલ ઑફ ઇન્ડિયા (CAG)ના તાજા રિપોર્ટમાં આ ગંભીર ત્રુટિઓ ઉઘાડી પડી છે. રાજ્યમાં 16,045 આંગણવાડી કેન્દ્રોની ઘટ છે, જ્યારે બોર્ડર એરિયા ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (BADP) હેઠળની યોજનાઓમાં ગંભીર ગડબડી જોવા મળી છે.
આંગણવાડી કેન્દ્રોની દયનીય સ્થિતિ
- 53,029 આંગણવાડીમાંથી 8,452 જર્જરિત હાલતમાં છે.
- 3,381 કેન્દ્રો કામચલાઉ જગ્યાએ ચાલે છે, જ્યારે 30 ખુલ્લી જગ્યામાં સંચાલિત છે.
- 1,299 કેન્દ્રોમાં શૌચાલય નથી, 1,032માં પાણીની સુવિધા નથી.
- 99 કેન્દ્રોની મુલાકાત દરમિયાન રસોઈના વાસણો, વજન માપન સાધનો જેવી મૂળભૂત સાધનસામગ્રીની અછત જોવા મળી.
- બાળકો માટે નિર્ધારિત 600 ચો.ફૂટ જગ્યાનું એક પણ કેન્દ્રમાં પાલન થતું નથી.
મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે “નવી આંગણવાડીઓ બનાવવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે,” પરંતુ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે “ટેન્ડર રકમ ઓછી હોવાથી કોન્ટ્રાક્ટરો રુચિ નથી લેતા.”
સરહદી ગામોમાં BADPની નિષ્ફળતા
CAGના રિપોર્ટમાં બનાસકાંઠા, કચ્છ અને પાટણ જેવા સરહદી જિલ્લાઓમાં મૂળભૂત વિકાસ યોજનાઓની ભારે અવગણના જોવા મળી છે:
- 185 સરહદી ગામોમાંથી એક પણ ગામમાં સંપૂર્ણ સુવિધાઓ નથી.
- શાળાથી 35 કિમી દૂર હોસ્ટેલ બનાવવામાં આવ્યું, જેનો ઉપયોગ થયો નથી.
- ખારા પાણીવાળી જગ્યાએ ટ્યુબવેલ ખોદવામાં આવ્યા, જે બિનઉપયોગી નીવડ્યા.
- 1.5 કિમીનો રસ્તો બનાવી 3.5 કિમીનું અંતર છોડી દેવાયું.
- કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરી વગર 22.93 કરોડના કામો શરૂ કરાયા.
સરકાર અને નિષ્ણાતોની પ્રતિક્રિયા
- ભાજપ નેતા અનિલ પટેલે કહ્યું: “આ ઑડિટ રિપોર્ટ સુધારાની દિશામાં મદદરૂપ છે.”
- સામાજિક કાર્યકર નીતા હાર્ડિકરે ટીકા કરી: “આંગણવાડી કામદારો પર ફોટા અને ડેટા જમા કરવાનો દબાવ વધુ છે, બાળકોની સંભાળ ઓછી.”
- મહિલા અને બાળ કલ્યાણ મંત્રી ભાનુબેન બાબરિયાથી પ્રતિક્રિયા મળી નથી.
CAGના રિપોર્ટથી સ્પષ્ટ છે કે ગુજરાતમાં બાળકલ્યાણ અને સરહદી વિકાસ યોજનાઓમાં ગંભીર ઉપેક્ષા થઈ છે. જ્યારે સરકાર “સુધારાની પ્રક્રિયા” દર્શાવે છે, ત્યારે નિષ્ણાતો માને છે કે “ફંડ અને યોજનાઓના અમલમાં પારદર્શિતા જરૂરી છે.”
