સંજાણમાં પારસી સમાજની ઘટતી વસ્તી: સંસ્કૃતિ અને વિરાસતનું જતન

21 માર્ચના રોજ પારસી સમાજ દ્વારા જમશેદી નવરોઝ ઉજવવામાં આવશે. આ ઉત્સવ પારસીઓના નવા વર્ષની શરૂઆતનું પ્રતીક છે. જોકે, ગુજરાતના સંજાણ જેવા ગામોમાં પારસી સમાજની ઘટતી વસ્તી એ ચિંતાનો વિષય બની રહી છે.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ

ઇરાનથી લગભગ 1300 વર્ષ પહેલાં, 10મી સદીમાં પારસીઓના પૂર્વજો દક્ષિણ ગુજરાતના સંજાણ બંદરે આવ્યા હતા. તેમણે રાજાને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ દૂધમાં સાકરની જેમ ભળી જશે. સંજાણ, ઉદવાડા, નારગોલ જેવા ગામોમાં પારસી પરિવારો ધીમે-ધીમે વસવાટ કરવા લાગ્યા. એક સમયે આ ગામોમાં પારસીઓનું વર્ચસ્વ હતું અને તેઓ સામાજિક કાર્યોમાં અગ્રેસર રહેતા હતા.

વસ્તીમાં ઘટાડો

સંજાણ ગામમાં એક સમયે 100થી વધુ પારસી પરિવારો રહેતા હતા, પરંતુ હાલમાં માત્ર 12થી 15 પરિવારો જ રહે છે. શિક્ષણ, વેપાર-ધંધા અને રોજગારના કારણે પારસી પરિવારો મુંબઇ અને વિદેશમાં સ્થાયી થયા છે. આજે પણ સંજાણમાં પારસીઓનાં મકાનો અડીખમ જોવા મળે છે, પરંતુ વસ્તી ખૂબ જ ઓછી છે.

ગામોની સ્થિતિ

સંજાણથી 12થી 15 કિ.મી.ના અંતરે આવેલા ગામો જેમ કે માણેકપુર, માલખેત, આહુ જેવા ગામોનાં નામ પારસીઓના વડવાઓનાં નામ પરથી પડ્યાં છે. જોકે, સ્થળાંતરના કારણે આ ગામોમાં પારસીઓની વસ્તી જૂજ કે નહિવત જેવી છે. નારગોલ અને સરોન્ડામાં આજે થોડા પારસી પરિવારો રહે છે, જ્યારે તડગામમાં માત્ર ચારથી પાંચ ઘરો જ છે.

સંસ્કૃતિ અને વિરાસતનું જતન

સંજાણ ગામમાં અનેક પારસી પરિવારોની વિરાસત આવેલી છે. જૂનામાં જૂના બે પારસી પરિવારો, વરવાડેવાલા અને દવીયેરવાળા, હજુ પણ સંજાણમાં વસવાટ કરે છે. જોકે, ધંધા-રોજગારના કારણે મુંબઇમાં સ્થાયી થયેલા પરિવારો વર્ષમાં એક-બે વખત જ ગામમાં આવે છે.

પારસી સમાજનું યોગદાન

પારસી સમાજ વિશ્વનો સૌથી નાનો સમાજ છે, પરંતુ તેમનું યોગદાન વ્યવસાય અને સામાજિક કાર્યોમાં હંમેશા આગળ રહ્યું છે. સંજાણમાં પારસીઓની સંસ્કૃતિનું વર્ષોથી જતન થઇ રહ્યું છે.

ચિંતાજનક સ્થિતિ

સરોન્ડા પારસી અંજુમાન ટ્રસ્ટના પ્રમુખ અસ્પી પસ્તાગીયા મુજબ, સ્થળાંતરના કારણે પારસીઓની વસ્તી ઘટી રહી છે. સંજાણ મેમોરિયલ કોલમ લોકલ કમિટીના ટ્રસ્ટી દારા નરિમાન વરવાડેવાલા કહે છે કે, “સંજાણમાં પારસીઓની સંસ્કૃતિ અને વિરાસતનું જતન કરવામાં આવે છે, પરંતુ વસ્તીનો ઘટાડો એ ચિંતાનો વિષય છે.”

પારસી સમાજની ઘટતી વસ્તી એ માત્ર સંખ્યાત્મક ઘટાડો જ નથી, પરંતુ તેમની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને ઐતિહાસિક વિરાસતનો પણ પ્રશ્ન છે. આ સમાજની સંસ્કૃતિ અને યોગદાનને સાચવવા માટે સમયસર પગલાં લેવાની જરૂર છે.